روابط عمومی هنر هشتم

انتشــارات

اهميت و نقش آن در جهان

 

نخستين اقدامات بشر در عرصه چاپ، تاريخ مشخص وجود ندارد قاعداً ساخت اولين مهرهاي چوبي يا سنگي كه به قصد مهمور كردن فرمانها يا احكام حكومتي انجام مي گرفت نخستين كاربرد بشر از چاپ به حساب مي آيد اصولاًدر مورد گذشته چاپ بايد آن را مديون تمدن چين و نشر اسكناس دانست چيني ها اولين ملتي بودند كه كاغذهاي شبيه به كاغذهاي امروزي ساختن اما چيني ها كاغذ را به قصد كاغذ سازي نساختن بلكه از نظر آنها كاغذ پديده اي بود شبيه به طلا و ديگر فلزات گرانبها كه جزء در آزمايشگاهها و كارگاههاي صنعتي قابل تمديد نبود چينيها كوشيدند تا 500 سال فرمول كاغذ را مخفي نگه دارند واين به عنوان سِرحكومتي به حساب مي آمد كه فاش كردن آن سزايي معادل مرگ داشت چينيها كاغذ را بلافاصله با مهرهاي بزرگ چوبي ممهور كرده و اين كاغذ ممهور شده كه به شكل اسكناس رواج داشت به چائو شهرت يافت كلمه چاپ در فارسي نيز ترجمان كلمه چائو مي باشد و برگرفته از اين اصطلاح چيني است بنابراين صنعت چاپ به واسطه اين مخفي كاري به همراه كاغذ سازي قرنها مكتوم ماند با وجود اينكه بخارائي ها فرمول كاغذ را كشف كرده و آن را ساختن اما هرگز به فكر استفاده از آن در چاپخانه نيفتادند بلكه بيشتر كاغذ جايگزين پوستي شده بود كه براي نوشتن به شدت كمياب و گران بود اگر چه طراحي صفحاتي كه روي پارچه حكاكي مي گرديد يا سنگهاي حكاكي شده رايج بود اما تا 1440 ميلادي كه گوتنبرگ اين مكانيك آلماني توانست اولين حروف چاپ را ابداع و ماشين چاپ را اختراع نمايد استفاده و كاربرد همگاني نيافت گوتنبرگ با دو شريكي كه او را همراهي مي كردند چاپخانه اي را در مانيز تأسيس و به سرعت به واسطه ناجوانمردي شركايش و عدم استقبال از اين فراورده جويد دچار برشكستگي و فقر گرديد اما قدر صنعت چاپ به زودي دانسته شد و شركاء گوتنبرگ با فروختن اطلاعات و امكانات كار ضمن آن كه خود به ثروتي رسيدن باعث نشر و اشاعه ماشين آلات چاپ و نشر وسيع فرهنگ گرديده است در حقيقت شكست اروپا از دولت عثماني در 1450 ميلادي و فتح قسطنطنيه توسط سلطان محمد فاتح اروپا را در وحشتي بزرگ فرو برد لشگركشي سلطان محمد به اروپا و تصرف نيمي از اروپا تا وين سبب شد كه اروپائي ها به واسطه خسران شكستهاي پياپي از دولت عثماني به خود آيند و چاپ و كاغذ اولين سلاح آنها در جنگهاي بود كه تا سه قرن دولت عثماني برنده قاطع و نهايي آن بود اما پيشرفت علم كه به واسطه صنعت چاپ عملي گرديد سبب شد كه در قرون جديد اتفاقات عجيبي حادث گردد وحاصل آن ورود دولتهاي قدرتمند و ثروتمندي نظير دولت آلمان، هلند، انگلستان و فرانسه بود كه جغرافياي جهان را متفاوت از گذشته بنا كرد صنعت چاپ حدوداً تا نيمه قرن 18 تنها دستاوردش استفاده از حروف سربي به جاي حروف چوبي بود اما انقلاب فرانسه و انقلاب صنعتي در انگلستان سبب ظهور روزنامه و بروز چاپ جديدي به نام چاپ جديد روتاتير يا روتاسيون گرديد.

در چاپ روتاسيون به جاي صفحه ثابتي كه حروف روي آنها چيده و نصب مي گرديد. حروف بر گرد سيلندر بسته مي شد وكاغذ نيز از لابه لاي سيلندرهاي كه چاپ بدون واسطه توام با فشار (پرس) انجام مي دادند سبب پيدايش آنچنان سرعتي در عرصه چاپ گرديد كه اگر بگوييم آنچه كه ماشين هاي روتاسيون درعرصه صنعت چاپ رقم زدند فاصله اي معادل سرعت حيوانات باربر و هواپيماست به گزاف نگفته ايم. با پيشرفت صنعت ماشينهاي روتاتيو نسل جديد اين ماشينها با استفاده از ليتوگرافي نوين به شكل هليوگراور باعث افزايش كيفيت و سرعت بيشتر گرديد لزوم استفاده از انواع كارتهاي پستال و نشر نقاشي هاي ديوار و عكسهايي كه بعد از اختراع عكاسي ضرورت نشر آن روز به روز بيشتر احساس مي گرديد باعث ابداع چاپ سيلك آي اسكرين كه با استفاده از شابلونهاي توري دار و ليتوگرافي نوين ابداع گرديد زيباترين نقاشي ها، پستال ها و پوسترها به بازار آمد چاپ روي مقوا چاپ روي كارتن، چاپ روي پارچه، چاپ روي پلاستيك، چاپ روي قوطي ها و فلزات انواع ديگري از چاپ بودند كه طي 150 سال اخير وارد عرصه رقابت گرديدند.

 

سير چاپ در ايران

يكي از كانونهاي باستاني تمدن در ايران شوش و يا به تعبير عيلامي ها دشت سوزيانا متعلق 5500 سال قبل از ميلاد است در اين تمدن 7500 ساله در هزاريه چهارم قبل از ميلاد اولين مهرهاي برجسته ابداع گرديده است اگر چه ان مهرها هرگز روي كاغذي كشيده نشده و آنها در براي ممهور كردن الواح گِلي قبل از پختن كشيده مي شد بايد مهرهاي تخت و مهرهاي غلطكي را اولين ادوات چاپ بشناسيم اگر چه كار شگفت آور عيلامي ها در لعاب دار كردن آجرها و استفاده كردن آنها به شكل نقش دار گوياي اين واقعيت است كه آنها از رنگ و كاربرد آن نيز به خوبي اطلاع داشتند دولت هخامنشي كه دنباله تمدن شوش است و در فاصله تمدن خزَري و نيل حكومت مي كرد براي اولين بار از مهرهاي غلطكي بر روي كاغذ پاپيروس استفاده كرده و فرامين حكومتي را با اين چاپ روي پارچه عصر اشكاني تا حددي رايج گرديد پارچه هاي نقش دار كه ظاهراً تقليدي از بافتهاي ابريشمي چين در اين درو رواج يافت كه امروزه نمونه هاي ساساني آن در موزه لوو پاريس موجود است بنابراين چاپ روي پارچه در ايران حداقل 2000 سال سابقه دارد ورود كاغذ صنعت كاغذ از طريق چين به ايران و استقرار توليد كاغذ صنعتي در بخارا باعث رقم خوردن صورت جديدي از تمدن گرديد كه نوشته ها و گزارش هايش را توسط كاتبان بر روي كاغذ مي نوشت اما آنها را معمولاً‌ ممهور و اثر مهري مي كرد كه علامت نويسنده بود كه عموماً ‌در گوشه اي از تذهيب اين مهر جاي مي گرفت حتي استفاده از قطعات بزرگ حكاكي شده براي چاپ و نشر فرامين حكومتي از اين طريق سابقه طولاني در ايران دارد در عصر صفوي شاه عباس صفوي (يا شاه عباس اول) تصميم گرفت تا چيني و ظروف ايراني را جايگزين مصنوعات چيني نمايد (دولت چين به واسطه درگيري هاي داخلي دچار هرج ومرج بود) براي انتقال يكسان نقشها بر روي ظروف چيني از نوعي چاپ با رنگهاي طبيعي لاجوردي استفاده مي شود كه البته اين خود ره آورد 500 صنعتگر چيني بود كه شاه عباس آنها را از كاشغر چين به ايران آورده بود به اين ترتيب با ساخت ظروف چيني هاي ايراني چاپ روي ظروف نيز از طريق شابلونهايي كه چينيها تهيه مي كردند رواج يافت در دوره افشاريه چاپ سنگي در ايران رواج يافت اما عمومي شدن اين چاپ به دوره قاجاريه و خصوصاً‌ پيدا شدن روزنامه هاي  مختلف از حدود150 سال پيش باز مي گردد چاپ سنگي كه تقريباً چهار دهه مهمترين وسيله نشر كتاب وحتي كتابهاي درسي بود از طريق مطبعه هاي كه در شهرهاي مختلف ايران ايجاد شده بودند به دو شيوه هِليوگراور و چاپ مسطح انجام مي گرفت در حالت اول با حجاري و گود كردن سنگ از طريق تيزاب سلطاني (اسيدسولفوريك) انجام مي گرفت در حالت دوم با حساس كردن صفحه سنگ بدون گود كردن آن حروف يا نقشه ها روي صفحه منتقل شده و كار چاپ انجام مي گرفت ورود ماشينهاي چاپ سربي سبب كنار گذاشتن تدريجي چاپ سنگي و جايگزيني چاپ سربي از حدود 100 سال پيش گرديد 60 سال پيش مسعودي با وارد كردن اولين ماشين روتاسيون چاپ روزنامه اطلاعات را از اين طريق پييري و به تدريج روزنامه ها و چاپخانه هاي بزرگ با استفاده از ماشينهاي چاپ سيلندري نظير لترپرس و ماشين هاي روتاسيون كيفيت و سرعت چاپ را بهبود بخشيده است جايگزيني تدريجي پلاتهاي برجسته با مقواي نسوز به جاي حروفي كه هر زمان امكان ريزش آنها بود واستفاده از ليتوگرافي يعني طراحي ظهور و ثبوت فيلم عكاسي چاپ و كليشه سازي و گراورسازي صنعت ديگري بود كه در كنار صنعت چاپ توسعه و پيشرفت كرد البته روزنامه اطلاعات بعداً ماشين چاپ گودي را خريد كه آن را جايگزين ماشين روتاسيون كرد اما روزنامه كيهان كه با فاصله اين قدامات را شروع كرد هنوز بعد از 40 سال با ماشين روتاسيوني كار مي كند كه در ابتدا سربي و سپس با استفاده از نايلون (نايلوپرينت) در ليتوگرافي حروف سربي را حذف و در اين اواخر نيز از زينگهاي چاپ افست استفاده مي شود از حدود 50 سال پيش سازمان نشر وچاپ آموزش پرورش با تاسيس اولين چاپخانه افست در ايران واقع در خيابان ايران كار با ماشينهاي چاپ افست ورقي و افست روتاتير را آغاز و تحول عظيم را در صنعت چاپ ايران باعث شد اين چاپخانه كه هنوز نيز يكي از مدرنترين چاپخانه هاي ايران است علاوه بر چاپ صدها ميليون كتاب درسي در ايران بعضي از روزنامه هاي پرتيراژ رنگي را شبانه به چاپ مي رساند صنعت چاپ هليوگراور نيز در راستاي صنعت چاپ افست طي 40 سال اخير پيشرفتهاي زيادي نموده است به شكلي كه صنعت گران ايراني خود موفق به توليد ماشين آلات چاپ هليو و فلكستو گرديده اند

 

كابرد چاپ در روابط عمومي

 روابط عمومي كه سازمان آن معمولاً‌مركب از انتشارات مي باشد در هر واحد يا موسسه اي خط مقدم ارتباط واحد با صنعت چاپ مي باشد سفارشات چاپي ونظارت بر آنها توزيع وحتي اقدامات مقدماتي نظير طراحي و آماده سازي جزئي از كار روابط عمومي ها به حساب مي آيد طراحي و آماده سازي انواع كارتهاي ويزيت، بروشورها، كاتالوگها، نشريات و ديگر اوراق چاپي كتاب وحتي مارك دار كردن بعضي محصولات در روابط عمومي ها انجام و طراحي مي گردد لذا شناخت اين صنعت توسط كاركنان بخش روابط عمومي خصوصاً مديران وكارشناسان و گردانندگان جزء بديهات به حساب مي آيد يك دست اندر كار روابط عمومي بايد انواع كاغذ وكاربردهاي آن را در چاپ بشناسد همچنين انواع چاپها وكاربردهاي آن را جداگانه بداند و همچنين آگاهي كافي در مورد پايه هاي قيمت گذاري بر روي محصولات چاپي هزينه تمام شده و مراحل بعد از چاپ صحافي و انواع جلدها را به خوبي درك كند يك مسئول روابط عمومي مراحل ليتوگرافي و كار كردهاي هر بخش را بايد بشناسد تا در سفارش چاپ كه وظيفه اصلي روابط عمومي هاست دچار هزينه هاي گزاف نگردد و همچنين آشنايي با چاپ ديجيتال و ليتوگراف و انواع چاپ نبر و ساير چاپهاي شايع جزء وظايف مسلم روابط عمومي هاست برقراري بخش انتشارات كوچك و استفاده از ماشين آلات چاپ اداري از ديگر مواردي است كه تسلط آگاهي بر آنها ضرورت دارد.

خميــر كاغذ

اولين قدم در ساخت كاغذ توليد خمير آن است و بيشترين ماده خامي كه در كاغذسازي مورد استفاده قرار مي گيرد چوب است و در جاهاي كه چوب به آساني به دست نمي آيد از تفالهاي نيشكر، خيزران، اسپارتور و كنف استفاده مي شود انواع خمير كاغذ عبارتند از:

1-   خمير مكانيكي كه از آرد چوب توليد مي شود كه از كنده هاي تميز شده و پوست كنده توليد مي گردد.

2-   خمير شيميايي در اين خمير اكثر مواد چسبنده رزين ها و صمغ ها و تركيبات نامطلوب چوب برداشته مي شوند به طوري كه خمير بيشتر الياف سلولزيت (شفاف) مي گردد دو خمير اصلي شيميايي چوب وجود دارد :

-        خمير سولفيت كه از پختن تراشه چوب كانيفروس (سوزني برگها) مانند كاج و صنوبر و شُكران در محلولي از آهك اكسيد كلسيم و اسيد گودگرد (يا تيز آب سلطاني) به دست مي آيد.

-        خمير سولفات كه به نام كرافت هم شناخته مي شود كه با پختن برگ پهن يا چوبهاي كانيفروس با سود سوزآور توليد مي گردد.

-        خمير نيمه شيميايي تركيبي از خميرهاي شيميايي و مكانيكي كه خميري با حاصل برتر توليد مي نمايد.

بعد ز تهيه خمير رنگ زدايي قدم بعدي ما است كه با پالايش الياف كه هدف اصلي ما است اين اقدام كامل مي گردد.

پس از رنگ زدايي نوبت خميرگيري و آهار زني مي باشد در اين حالت با افزودن محلولهاي مختلف متناسب با جنس كاغذي كه مورد سفارش است از آهار دهنده هاي مختلف نظير كالفون يا دي اكسيد تيتانيوم زاج سفيد (سولفات آلومينيوم) براي ثبات و آهار استفاده مي گردد در حقيقت آهار دهنده نقش اصلي را در مركب پذيري شفافيت و ثبات چاپ در خزينه چلوئي ماشين كاغذسازي ايفا مي كند بعد از تكميل خمير كار كاغذسازي به شكل زير و حسب ترتيب انجام مي پذيرد.

1-   بخش شكل دهي كه به پايانه مرطوب شهرت دارد.

2-   بخش فشار كه شامل فشردن كاغذ بين غلطكهاي آبكش فولادي و نمدي است.

3-   بخش خشك كن كه از طريق غلطك هاي گرم رطوبت كاغذ به درجه دلخواه كاهش مي يابد.

كاغذ به حسب وزن عيار زده مي شود عموماً كاغذهاي مورد استفاده در صنعت چاپ از 35 گرم تا 450 گرم عيار دارند مَحَك كاغذ علاوه بر وزن به شفافيت كه معولاً متأثر ازميزان صمغ و كتيرايي است كه در كاغذ مورد استفاده قرار گرفته به كاغذهاي براق يا گلاسه شهرت دارند همچنين طول الياف و جنس الياف در مقاومت كاغذ عامل ديگري براي محك زدن كاغذ به حساب مي آيد كاغذ هر چه سفيدتر مرغوب تر شناخته مي شود اما استفاده از رنگ كاغذ بستگي به نوع كاري دارد كه ما در چاپ اقدام به انجام آن مي كنيم معمولاَ كاغذ به شكل رول دور يك بوبين پيچيده ميشود يا به شكل ورقي (Sheet) در قالب بندي هاي 500 ورقي آماده مي گردد البته در مورد انواع مقواها و كاغذ تفاوت مي كند به طور كلي سيستم مبنا واحد متريك به مآخذ گِرماژ است كه كاغذ A0 كه يك متر مربع وكمي بيشتر به وزن پايه گرماژ كاغذ مي گويند.

 

انــواع كاغــذ

1-   كاغذهاي كمتر از 45 گرم كه معمولاً به شكل الوان به عنوان برگ دوم و سوم مورداستفاده قرار مي گيرند نازكترين كاغذها به حساب مي آيند اغلب اين كاغذها چنانچه الوان نباشند كاملاً طرف ديگر كاغذ به خوبي قابل رويت است.

2-   كاغذهاي 45 تا 55 گرمي كه معمولاً در كار چاپ روزنامه و مجلات مورد استفاده قرار مي گيرند و به كاغذ روزنامه شهرت دارند بيشتر اين دسته كاغذها به شكل رول مورد استفاده قرار مي گيرند و وزن شايع در اين دسته كاغذها بين 5/46 تا 5/48 گرم است.

3-   كاغذهاي تحرير كه براي نوشتار چاپ و تايپ و كاغذ دفتر و تحرير مورد استفاده قرار مي گيرند گرمهاي اين كاغذها از 55 تا 80گرم مي باشد معمولاً دفترچه هاي تحرير از كاغذهاي 65 گرمي تهيه مي گردند اما ورقهاي A4 براي چاپ و تحرير وهمچنين كاغذهاي اُفست كه براي چاپ متن و عكس مورد استفاده قرار مي گيرند 70 يا 75 يا 80 گرم وزن دارد.

4-   انواع كاغذهاي گرافت كه براي چاپ كارتون و گاهي چاپهاي غير معمول مورداستفاده واقع مي شوند همچنين بعضي از كاغذها كه براي جلد مجلات يا براي كارهاي خاص كه ضخامت بيشتري از كاغذ را دارند وزن آنها از 90 تا 135 گرم مي باشد كه به دو شكل كاغذ معمولي اعم از سفيد يا تيره وكاغذ گلاسه كه به شكل يك رو گلاسه و دو رو گلاسه براي چاپ انواع پوستر و صفحات مجلات رنگي مورد استفاده قرار مي گيرند.

5-   كاغذهاي شوميز كه از خانواده مقوا بوده و از خورده ريزهاي كاغذ به شكل الوان يا سفيد براي انواع پوشه ها يا جعبه هاي بسته بندي مورد استفاده قرار مي گيرند.

6-   انواع كاغذهاي  ضخيم گلاسه كه وزن آنها از 135 تا 210 گرم مي باشد براي چاپ انواع جلدها و بروشورها، مجلات، كاتالوگها، كارت ويزيت و اَمسال اينها مورد استفاده قرار مي گيرند.

7-   انواع مقوا  كه معمولاً از 210 گرم تا 450 گرم وزن دارد كه به سه شكل مورد استفاده قرار مي گيرند:

7-1- مقواهاي سفيد معمولي  كه گاه با پرداخت يا غلطك زدن اشكال موج دار به خود مي گيرند كه به كاغذ ابريشمي در بازار شهرت دارند در چاپ پستال از اين نوع كاغذ به وفور استفاده مي شود.

7-2-  مقواهاي گلاسه كه براي استفاده جلد و يا بروشورهاي ضخيم وكارت ويزيت هاي ضخيم تر و انواع بسته بندي مورد استفاده قرار مي گيرد.

7-3- مقواي صحافي كه معمولاً بيش از 300 گرم وزن دارد كه به عنوان توي كار يا لايي مورد استفاده قرار مي گيرند.

مـركـب

عواملي كه در مركب سازي مورد استفاده قرار مي گيرند عبارتند از:

1-   عناصر مايع يا سيال، حامل، حلال

2-   عناصر جامد نظير رنگ دانه ها

3-   ساير عناصر نظير خشك كن ها و اجسام تركيبي

مهم ترين خاصيت مركب حاصل از تركيب اين عناصر عبارتست از:

1-   استحكام رنگ

2-   ويسكوزيته يا ويژگي غلظت رنگ

3-   سياليت يا رواني

4-   پيوستگي بين ذرات (tak)

5-   خشك شدن

مركبها بر حسب ويژگي به ترتيب زير دسته بندي مي شوند.

1-   مركبهاي بسيار براق كه معمولاً داراي مقداري وارنيش اضافي هستند كه وقتي خشك مي شوند به آنها براقيت خاص مي دهد كه معمولاً از اين رنگها درچاپ بر روي كاغذهاي براق استفاده مي شود.

2-   مركبهاي سريع نشست از اين مركبها بر روي كاغذهاي لعاب دار و گلاسه ي شيشه اي استفاده مي شود.

3-   مركبهاي هيت ست يكي از مهم ترين توليدهاي سالهاي اخير هستند كه سرعت خشك شوندگي خارق العاده اي دراند كه در كارهاي به شدت الوان از اين مركبها استفاده مي شود.

4-   مركبهاي متاليك كه از پودرهاي متاليك از قبيل تركيبات آلومينيوم و مس كه بر پايه وارنيش مخصوصي با هم مخلوط شده اند درخشندگي خوشايندي مي دهند.

5-   مركبهاي مغناطيسي براي بالابردن سرعت و بازده و جابجايي چكهاي بانكي ساخته شده اند.

6-   مركبهاي فلورسنت سابقاً در چاپ اسكرين مورد استفاده قرار مي گرفتند كه داراي رنگ دانه هاي آسيابي نرمتر بوده و معمولاً روان تر و نرمتر از توري سيلك عبور مي كند.

صنعت چاپ

چاپ به عنوان يك شيوه صنعتي اول بار بر روي پارچه توسط چيني ها ابداع گرديدآنها بودند كه براي فروش پارچه هاي گرانقيمت ابريشمي كه نفوذ انواع مركب و تثبيت آنها دشوار بود صنعت چاپ را با استفاده از ساده ترين انواع گراور به شكل صنعت حكاكي شده بر روي چوب آبنوس رواج يافت چيني ها يك هزاره طول كشيد تا اولين چاپ بر روي كاغذ را به همان شيوه انجام دادند اصولا پيدا كردن تركيب شيميايي كاغذ توسط چيني ها سرآغاز چاپ اسكناس بود چائـو نام برگه اسكناسهاي است كه عرض آنها بيش از 15 سانتيمتر و طول آنها گاه تا 35 سانتيمتر مي رسيد اما همانطور كه گفته شد صنعت چاپ در آغاز شكلي كاملاً دستي داشت و تقريباً هيچ نوع كاربرد ماشيني در آن شايع و رايج نبود.

حتي چاپ اسكناس با تيراژ بسيار بالا چيني ها را تشويق به ارتقا ابزارهاي دستي شان نكرد اصولاً مشتريان محدود باعث شد كه با وجود آنكه از ابداع اين صنعت بيش از 5000 سال مي گذرد حدود 4400 و اندي سال از اين دوران را بشر از وسايل چاپ دستي استفاده نمايد و حتي در دوران جديد نيز تكامل و ارتقا صنعت چاپ دستي در قالب انواع مهرها و چاپ سيلك و انواع طلا كوب به شكل دستي و سنتي آن توسعه يافت صنعت چاپ دستي كه اكنون ديگر به يك هنر تبديل گرديده همانطور كه گفته شد به طور مستمر پارچه اولين و مهمترين جولانگاه آن به حساب مي آمده در ايران چاپ قلم كار كه يك شيوه شناخته چاپ دستي است كه هنوز نيزادامه داردتقريبا به همان شيوه چاپ چين باستان بر روي پارچهوفادار است يعني كليشه يا همان گراور روي چوب تهيه و پس از آغشتن رنگ بر روي پارچه با فشار چاپ مي شود هر رنگ در داخل ديگ و با حرارت مناسب پخته شده و سپس بعد از خشك شدن پارچه رنگ دوم به همان ترتيب چاپ شسته و خشك ميگردد بنابر اين به تعداد رنگها كليشه چوبي تهيه شده و براي هر رنگ پخت و شستشو انجام مي گيرد اكنون اين چاپ دستي توسط هنرمندان اصفهاني براي جويندگان اين صنعت الهام بخش ديرينه اين صنعت مي باشد در ايران و در بسياري از نقاط جهان چاپ به وسيله سنگ كه از ابتدا به طريق حجاري توسط سنگ تراشان ماهر و زبر دست حجاري بر روي صفحات صاف سنگ يا بر روي مهرها غلتان حجاري انجام مي گرفت بسيار شايع بوده در بين النحرين و ايران قبل از هخامنشي به شهادت كشفيات متعدد بيشتر از اين مهرهاي غلطكي كه بايد آنها را نوعي ابزار چاپ پر سرعت دستي دانست سود مي بردند اين شيوه يعني چاپ به طريق سنگ بعدها تكامل يافت و به جاي حجاري و گود كردن سنگ استفاده از صفحات بزرگ صيقلي سنگ رواج يافت چون در اين شيوه ممكن بود هزاران بار از يك صفحه سنگي استفاده شود و با هر بار شستشو صفحه سنگي آماده طراحي جديد مي گرديد بسيار مورد توجه قرار گرفت و تا 1320 بسياري از كتابها و اولين روزنامه هاي ايران به طريقه چاپ سنگي به چاپ رسيدن تنها زماني كه اولين ماشين آلات چاپ به ايران رسيد اين صنعت از گردونه خارج گرديد اصولاً چاپ دستي خود به صدها شعبه و شاخه تقسيم مي گرديد كه براي هر يك هنرمندان و صنعتگران اين رشته شيوه هاي خاص و ويژه اي داشتند.

عبور از چاپ دستي به صنعت چاپ

در اوايل اختراع صنعت چاپ حروف چوبين اگر چه فشار براي چاپ را به شيوه مكانيكي و بدون استفاده از ابزارهاي گذشته شاهد هستيم اما تقريبا صد سال طول كشيد تا حروف چوبي به حروف سربي تبديل گرديده وماشين چاپ اختراع شده همچنان به قوه دست دو صفحه ثابت آن كه يك صفحه آن حامل كاغذ و صفحه ديگر حامل حروف بود گردش مي كردند طرز كار ماشينهاي اوليه چاپ به اين ترتيب بود كه بعد از آنكه چينان حروف را چيده و صفحه چاپي را آماده مي كردند آن را بر روي يك صفحه ثابت قرار مي دادند و هر بار كارگري با يك غلطك آغشته به مركب روي صفحه سربي يا چوب مركب مي ماليد پس كاغذ بر روي صفحه مقابل قرار گرفته وآن گاه با چرخاندن دسته عمل فشار به شكل مورد نظر و از طريق حركت دادن صفحه اي كه كاغذ توسط يك سنجاق نگهداري مي شد حركت كرده و روي صفحه حروف مماس و سپس با عمل فشار چاپ انجام مي گرفت.

چاپ دستي بر روي پارچه

پيشرفت چاپ دستي روي پارچه سبب ابداع صفحات توري كه ابتدا از ابريشم تهيه مي شد و به همين مناسبت به نام انگليسي آن يعني چاپ سيلك (ابريشم) شهرت داردبه شيوه صفحه چاپ سنگي و از طريق چرب كردن نقاط مركب گير كه تصوير يا حروف بر روي آن نوشته يا كشيده مي شد مركب به كمك يك كارتك از دانه هاي ريز قسمت حساس عبور كرده و مابقي سطح نيز با خمير پوشانده مي شد به اين ترتيب با ابداع ميز كار كه به تقليداز ماشين چاپ پلاتن تهيه شده بود در اين شيوه صفحه شابلون يا همان صفحه توري سيلك متحرك وصفحه كاغذ يا پارچه ثابت مي ماند كه با جابه جا كردن صفحه توري عمل چاپ انجام مي گرفت.

-----------

چاپ از روي حروف متحرك تقريباً يازده قرن پيش در چين وكره پديدار گشت شخص چيني به نام شِنگ اولين بار از سفال سخت حروفي را قالب ريزي كرد كه اقدامي كاملاً موفقيت آميز بود اما او نتوانست صفحه و ماشين مناسب براي اين حروف بسازد هم چنين در كره نيز قالب ريزي با حروف فلزي در همان ايام آغاز گريد كه اين حروف از برنز بوده و قدمت اولين كار چاپي با آنها به 1397 ميلادي بر مي گردد اما همانطور كه ميدانيد در 1440 يوهان گوتنبرگ حروف متحركي را با چوپ ساخت كه بوسيله دو صفحه كه يكي حامل حروف و ديگري حامل كاغذ بود عمل پرس (چاپ) با فشار اين دو صفحه بعد از انتقال مركب به صفحه حروف عملي گرديد پيشرفت چاپ سبب پيدايش حروف سربي گرديد در 1470 استاندارد رومن به شكل حروف كوچك و بزرگ كنوني توسط نيكُلاس جانسون فرانسوي ابداع گرديد جانسون كار چاپ را در آلمان فرا گرفته و اولين كار چاپي خود را در شهر ونيز ايتاليا انجام داد حروف سربي رومن طي 500 سال بعد از خود مهم ترين استاندارد حروف لاتين به شمار مي رفت بعدها براي زيبايي در شكل حروف تغييراتي داده شد كه بعضي حروف نازك و بعضي سياه كه اصطلاحاً آنرا حروف گوتيگ مي خواندند رواج يافت جان فاست و پيتر چوفه در چاپخانه گوتنبرگ حروف گوتيك را بطور وسيع بكار گرفتند بعدها حروف رومن در اشكال بزرگتر به نام حروف كاپيتال رايج گرديد كه تقليدي بود از نوشته هاي رسمي و كتيبه هاي رومي توسعه صنعت چاپ و حروف چيني در ايتاليا سبب گرديد كه حروف رومن را به شكل شكسته طراحي كرده و آنرا حروف ايتاليك خواندن حروف ايتاليك نخست براي چاپ مجموعه كتابهاي كوچك به كار مي رفت.در انگلستان نيز در قرن 16 دانشگاه آكسفورد با تاسيس چاپخانه در حروف رومن و ايتاليك ابتكاراتي انجام گرفت كه نخستين مجموعه (گارسه) از حروف رومن را كه در بر گيرنده انواع خطها و ابتكارات بود مورد استفاده قراردادند در آمريكا قرن 17 آغاز فعاليتها در صنعت چاپ به شمار مي آيد اولين كتاب چاپي در آمريكا در اوايل اين قرن در ويرجنيا 1969 به چاپ رسيده است. اما اولين چاپخانه مدرن در آمريكا در اواسط اين قرن با ماشين آلاتي كه در انگلستان آورده شده بودايجاد شد چاپخانه دانشگاه هاروارد يكي از مشهورترين و قديمي ترين چاپخانه هاي آمريكاست اما نَشو و نماي چاپ در قرن18 در امريكا توسط يك فرانسوي به نام كيمور عملي گرديد كه اين چاپخانه توسط وطن پرستان امريكايي در قيام عليه استعمار انگلستان مورد استفاده قرار گرفت در قرن نوزدهم امريكاييها و انگليس­ها با وسعت گرفتن صنعت چاپ اقدام به ايجاد ماشين حروف چيني كردند در انگلستان در 1822 اولين ماشين لين و تايپ كه حروف را تك ريزي و مانند حروف چينان دستي آنرا ابتدا داخل و رساي سطح چين كرده و آنگاه حسب ماتريسي كه در ماشين طراحي شده بود در صفحه چيده و آنرا آماده براي چاپ مي كرد. آمريكائيها در آخر قرن 19 واشنگتن دي سي ماشين اينتر تايپ را طراحي و به بازار عرضه كردند اين ماشين به جاي تك ريزي حروف آن را سطر ريزي نموده كه در ادامه همين ماشينها قدرت صفحه ريزي پيدا كردند.

 

حروف

مجموعه حروف چاپي معمولاً‌ از 4 تا 72 پوينت ريخته گري و فراتر از 216 پوينت را روي كليشه يا از طريق عكاسي بدست مي آورند ابعاد و اندازه حروف پوينت و پايكاد دو واحد اندازه گيري هستند كه اندازه حروف به پوينت و طول سطر به پوينت يا پايكا سنجيده ميشود پايكا معمولاً براي سنجش عرض يا ارتفاع سطح كار به اندازه طول سطر مورد استفاده قرار مي گرفت پوينت درحدود 72/1 اينچ و به عبارت ديگر يك اينچ 72 پوينت بود پوينت هميشه براي مشخص كردن اندازه حروف چاپي به كار مي رود حروف چاپي براي ماشينهاي دستي از 4 تا 144 پوينت ساخته مي شدند اما پايكا براي اندازه گيري طول حروف به كار مي رفت يك پايكا 12پوينت و 1 اينچ 6 پايكا بود براي مثال اگر روي ماكتي نوشته بود 36x20 پايكا يعني ماكت به عرض 20 و طول 36 پايكا بايد صفحه بندي يا فرم بندي شود.

آماده سازي كار براي چاپ

چنانچه كار چاپي به شيوه چاپ برجسته انجام مي گرفت ابتدا حروف به شكل دستي يا ماشيني آماده گرديده و بعد از قراردادن عكسها كه معمولا بر روي كليشه و از طريق ليتوگرافها تهيه ميشد قرار مي گرفت ماكت بنديها يا صفحه بندها بر اساس ماكت (صفحه فرضي) اقدام به كنترل و بازبيني صفحات و آماده كردن فرم چاپي براي ارسال به ماشين­خانه مي نمودند در چاپ سيلك يا افست يا چاپ گود شيوه كار متفاوت بود معمولا ليتوگرافها ابتدا اقدام به طراحي صفحه يا صفحات مورد نظر حسب سفارش مشتري مي كردند آنگاه حروف را حروف چيني يا با ماشين تايپ آن را آماده كرده و پس از صفحه بندي ماكت بندي اقدام به عكاسي توسط دوربين هاي ليتو گرافي مي كردند و فيلمهاي حاصل را طي مراحل معمول عكاسي ظاهر كرده و پس از آنكه نسخه هاي نگاتيو را توسط كنتاكتورهاي عكاسي (پُزوتيو) تبديل مي كردند سپس فيلم پوزوتيو را مونتاژ مي نمودند معمولا صفحه مونتاژ عبارت بود از يك صفحه شفاف فيلم كه بر روي آن با چسب بي رنگ قطعات عكس يا حروف را در جاي خود مطابق ماكت صفحه بندي مي نمودند در صفحات نگاتيو صفحه مونتاژ عبارت بود از يك صفحه مقوايي پنجره ايي سياه يا قرمز كه عمل كپي كاري بعد از اتمام مونتاژ بر روي صفحه كليشه يا زينك چاپ افست يا سيلندر چاپ گود و يا شابلون چاپ سيلك انجام مي گرفت قبل از اقدامات ذكر شده يك سلسله اقدام پيش چاپ پيش مونتاژ به شرح زير براي تهيه مطالب مجله يا نشريه ضروري است.

1-   پرورش متن از طريق تايپ كه با بازبيني و تعويض متن يا كلمات در خلال حروف چيني يا پس از آن همراه است.

2-   تعيين حروف يا مارك آپ معمولاً در كاربرد كامپيوتر در حروف چيني دستگاه رايانه فقط تحت تأثير داده ها و فرمانهاي ورودي عمل مي كند مسئوليت اين كار به عهده متخصص مارك آپ بود تا خبرهاي تحريري را بازبيني نمايد و كد يا رمزهاي مناسب را به متن بي افزايد مارك آپ برنامه نويسي تعيين حروف نيز ناميده شده است.

3-   خروجي معمول حروف چيني در گذشته بيشتر ماشينهاي حروف چيني فيلم كاغذ حساس يا لوح هاي كاغذي چاپ افست را در معرض نور قرار ميدادند و براي مصرف كاغذهاي عكاسي چه مثبت و چه منفي در فرآيند فتو مكانيكي در معرض نور قرار مي گرفتند به اين خروجي عكاسي مثبت و منفي متفاوت و داروهاي شيميايي آن نيز متفاوت بودند بنابراين حروف چيني بايستي مراقب نوع خروجي خود مي بود.

4-   مونتاژ صفحه يا صفحه بندي با اينكه در نهايت تمام خروجي هاي حروف چيني روي ماكت كاغذي يا فيلمي مونتاژ مي شود گرايش به سوي صفحه بندي ماشيني شدت يافته نكته اصلي اين گرايش تفاوت بين صفحه بندي نوري و حروف چيني نوريست در فرايند اخير امكانات حروف چيني طراحي اجزاي كامل صفحه (تيتر، متن، پاورقي، حاشيه بندي، ستون بندي)در محلهاي معين طراحي قرار مي گيرند.

5-   آماده سازي خبر: آماده سازي درست خبر و تعيين حروف با دستورالعملهاي دقيق تضميني است براي حروف چيني صحيح خبر هر چقدر كنترل دقيق تر ويرايش صحيح تر خطر غلط املائي و نقطه و علامتگذاري غير صحيح ويكنواخت بودن سبك نگارش را كم مي كند بايد قواعد آماده سازي خبر به دقت قبل از حروف چيني مورد توجه قرار گيرد.

6-   كاغذ: كاغذ استاندارد آهار دار سفيد بايد به كار برده شود.

7-   هويت: هويت خبر بايستي در بالاي تمامي صفحات نوشته شود تا از امكان در هم و برهم شدن آنها جلوگيري كند هويت خبر مي تواند تيتر تكرار سر صفحه ها يا هر گونه اطلاعات مفيد باشد.

8-   سطر: فواصل بين سطرها دو برابر و طول آنها يكسان با حاشيه پهن بايد پيش بيني شود.

9-   شماره گذاري: صفحات مي بايست پشت سرهم شماره گذاري شود و علامت پايان در آخرين صفحه زده شود.

10-           اصلاحات: تا جايي كه مقدور است اصلاحات بايستي در بالاي سطر وبا جوهر نوشته شود نه با مداد اگر مقدار اصلاحات زياد است نبايست در حاشينه صفحه يا پشت صفحه نوشته شود بهتر است روي يك كاغذ نوشته شده چسب يا الصاق گردد.

11-           اندازه سازي خبر: به تعيين اندازه و سبك حروف چاپي در مقدار مشخص خبر دست نويس ابلاغ مي شود گاهي نوع حروف اندازه و طول سطر بر روي خبر تعيين شده است در اين صورت لازم است تعداد كل سطرها پاراگراف به پاراگراف اندازه سازي شده اين كار مجموعه طول متن يا تعداد صفحات بعد از حروف چيني را معين مي نمايد به طور كلي اندازه گيري طول كار حسب سفارش كل حروف در خبرهاي دست نويس و تبديل آن ها به پوينت فاصله بين سطر مقياس پايكا و سطر شماري از صفحه بر اساس تعداد صفحات مي باشد دقت كنيد كه اندازه سازي خبر شامل دو مرحله است: 1-خبر (دستي) بايستي به دقت اندازه گيري شود 2- اندازه بدست آمده بايستي حروف چاپي معين در اندازه مشخص بكار برده شود.

اندازه گيري خبر

روش شمارش حروف براي اندازه گيري خبر از دقيق ترين روشهاست و به طور گسترده به كار برده مي شود اين كار شامل شمارش حروف و فواصل خبر ماشين شده سطر به سطر بر مأخذ يك پارگراف مي باشد براي انجام اين كار امكاناتي وجود دارد كه راحت ترين آنها خط كشهاي استكه بر اساس واحد اينچ به پايكا و پايكا به پوينت مدرج شده است.

روش برآورد حروف چاپي

كتاب حروف چاپي در انواع سبكهاي متداول موجود مي باشد كه حروف را با مقياس پايكا در تمام اندازه ها فهرست كرده است با اين نمودارها حرفها در اندازه و طول سطر دلخواه و با سبك حروف چاپي ارائه شده بسيار آسان بدست مي آيد با تقسيم اين تعداد بر كل تعداد حرفهاي خبر پاراگراف به پاراگراف شخصي قادر است تعداد كل سطرهاي خبر را مشخص نمايد.

كپي مارك آپ يا تعيين حروف خبر

 مشخصات حروف چاپي مي بايست به طوركامل و روشن روي خبرهاي دست نويس يا ماشين شده به ترتيب با تعيين اندازه حروف فاصله بين سطرها سبك حروف و طول سطر نوشته شود اندازه حروف (فاصله بين سطرها) هميشه بايد در علامتگذاري به شكل كسري مشخص گردد.

آماده سازي نمونه اصلي

چگونگي آماده سازي خبرهاي دست نويس و ماشين نويس شده مطرح شد اكنون زمان آماده سازي نسخه اصلي است براي آماده سازي نسخه اصلي بايد همه چيز از قبيل: متن، متن آماده چاپ طرحها، نقشه ها، عكس ها و اسلايدهاي رنگي براي آماده سازي نمونه اصلي طي دومرحله آماده سازي گردد 1- طراحي يا ليوت بندي 2- گرد آوري و آماده سازي اجزاي گوناگون 3- تهيه تصاوير (اورجينال) : تصاوير اصلي بايستي كاملاً آماده سازي گرديده و اگر نمونه اصلي دچار ضعف يا مشكل مي باشد بعد از اصلاح و رتوش فيلم يا اصل تصوير براي چاپ آماده گردد.

چاپ چند رنگ

بخش اعظم طرحهاي كه براي چاپ چند رنگ آماده مي شود روي يك ماكت و به صورت سياه و سفيد تهيه ميشود هنگامي كه انطباق دقيق رنگ لازم نباشد نمونه اصلي به منظور رنگ راهنما به ورق مقوايي مخصوص طرح چسبانده ميشود و براي انطباق ساير رنگهاي نمونه اصلي برروي لايه هاي شفاف كه به صفحه مقوايي به صورت لولا پيوند زده شده اند خط انطباق گذاشته مي شود در صد رنگ وترام مي بايست روي هر لايه علامت گذاري شود به اين كار گاهي نمونه اصلي يا طرح از پيش تفكيك رنگ شده گفته مي شود.

مقياس و برش

نمونه هاي اصلي كه در توليد كار چاپي مورد استفاده قرار مي گيرند اجزاي بسيار متفاوتي ميباشد شايد بعضي ازآنها احتياج به بزرگ و كوچك شدن در اندازه داشته باشد كه اين كار نياز به مقياس و برش دارد مقياس بايستي با تعويض اندازه تصوير اصلي بدون تعويض نسبت ابعدا آن انجام شود علاوه بر مقياس با روش خط مورب يك تناسب سنج چاپخانه به راحتي مي توان اندازه تصاوير را تعيين كرد.

مونتاژ نمونه اصلي و خبر

ماكت آخرين مرحله مونتاژ اجزاي نمونه اصلي وخبر در يك واحد است كه براي نسخه برداري به كار مي رود اين كار به جزء نسخه برداري كارهاي تمام رنگي كه به طور جداگانه انجام مي گيرد شامل تمام نمونه هاي اصلي وخبر مي باشد ماكت روي صفحه سفيد با چسباندن تمام سطرهاي خبر در جاي خود و گذاشتن علامت برش خط تا و لب برها آماده سازي مي شود تصويري كه بايد لب بر شود از خط حاشيه مي گذرد و تا بعد از خطر برش امتداد مي يابد اين امتداد 8/1 اينچ يا حدود سه ميليمتر است اين عمل حنجره اي در نگاتيو خطي ايجاد مي نمايد و برگردان عكس با خبر خطي خواهد بود در آماده سازي نمونه اصلي براي دوربين تصاوير خطي مي بايست از تصاوير داراي ترام روشن شوند از نظر عكاسي اينها به گروههاي متفاوتي تعلق دارند.

چاپ سيك اسكرين

قدمت اين شيوه چاپ به سالهاي 600 تا 900 پيش از ميلاد در چين و ژاپن و مصر مي رسد اين روش كه اصطاحاً به استنسيل شهرت دارد در حقيقت به اين ترتيب انجام مي گرفت كه طرح مورد نظر را روي چرم كشيده و با وسايل برش آن را در مي آورند و بعد رنگ را روي آن مي كشيدند تا از مناطق خالي عبور كند و به اين ترتيب عمل چاپ طرح انجام مي گرفت جاهاي خالي طرح را ابتدا با تارهاي مو انسان يا حيوانات مي پوشاندن سپس به جاي تار مور نخ هاي ابريشمي را جايگزين كردند در 13850 در سيون فرانسه اين شيوه به چاپ سيلك شهرت يافت در ضمن تمامي صفحه را نيز از تارهاي ابريشم داراي منافذ توري تهيه نمودند به اين ترتيب اولين شابلون چاپ سيلك ساخته شد در 1907 ساموئل سيمون در منچستر انگليس چاپ شابلون توري را به نام خود ثبت كرد از سال 1950ميلادي به بعد با كشف مواد حساس و استفاده از نور و به كار بردن ماشينهاي پيشرفته چاپ سيلك اسكرين به شيوه روتاتيو (ريلي-نواري) به طور وسيع در صنعت پارچه بافي و حتي بر روي كاغذ رواج يافت.

شابون

به طور كلي مراحل شابلون سازي به ترتيب زير است:

1-   تهيه طرح

2-   آماده كردن قاب

3-   توري كشي

4-   چربي گيري توري

5-   آماده كردن و كشيدن ماده حساس روي توري

6-   نور دادن

7-   ظاهر كردن و روتوش آن

8-   سخت كردن شابلون

9-   پاك كردن شابلون

ماشينهاي چاپ سيلك

به دنبال پيشرفت و توسعه اين صنعت مكانيكهاي چاپ تصميم گرفتند ماشيني را كه بعداً‌به ماشين روتاري شهرت يافت در اين رشته ابداع و اقدام به ساخت آن نمايند اين ماشينها از نيمه دوم قرن 20 ميلادي به سرعت توسعه يافته و جايگزين فوري چاپ دستي و نيمه دستي سيلك شده است چاپ سيلك اكنون با ابداع و توسعه روز افزون ماشينهاي روتاري يكي از رايجترين شيوه چاپ در چاپ پارچه و چاپهاي غير كاغذي به شكلي كه دو سوم 3/2 صنعت چاپ امروزه با استفاه از اين شيوه اداره مي گردد پارچه هاي رنگارنگ انواع چاپهاي روي كالاها انواع چاپهاي كاغذ پستالهاي الوان توسط اين چاپ به بازار اين صنعت رونق مي دهد.

ليتوگرافي

يك روش مختلط فيزيكي و شيميايي است كه بر اساس دفع متقابل آب و چربي ابداع گرديده است بدين معني كه هنگام چاپ قسمتهاي سفيد فلز كه نبايد چاپ گردد با وسايل شيميايي مرطوب مي شود و به همين لحاظ مركب چاپ كه چرب است به آن قسمتها نمي چسبد. در صورتي كه بر عكس مركب چاپ بر روي بقيه قسمتها كه بايد چاپ شود و قبلاً قابل جذب چربي نشد و به خوبي قرار مي گيرد. اين روش به طور كامل اولين مرتبه در سال 1796 ميلادي به وسيله آلمانها اختراع گرديد زِن فولدر اين روش را اختراع كرد او خواننده تاتر مونيخ بود كه براي چاپ تصنيفهاي خودش تصميم گرفت آن را به صورت پوزتيو (مثبت) روي ورقه اي از مس بنويسد و با تيزآب كاري آنها را گود ساخته و به چاپ برساند منتها اين روش كه همان روش چاپ گود بود گران تمام مي شد عمل فوق را روي سنگهاي مسطح و نرم انجام داد اين شيوه جديد كه بعدها بر روي ورقهاي صيقلي ادامه يافت به چاپ ليتوگرافيك مشهور شد در واقعه اين چاپ در زبان فارسي از حدود 180 سال پيش به نام چاپ سنگي شايع بوده و ترتيب آن عبارت بود از اينكه ابتدا تمام سطح سنگ را به خوبي مرطوب كرده وقابل جذب رطوبت مي نمايد سپس به وسيله قلم نوك تيزي خطوط را بر روي سنگ مي نوشتند به طوري كه در قسمتهاي نوشته به طور نامحسوسي خراش بر مي داشت و رطوبت آن قسمت ها از بين مي رفت و در نتيجه مركب روي خطوط مزبور كاملاً جذب مي شد البته اين شيوه بسيار به شيوه گراوردسازي كه پيش تر از اين گفته شد نزديك است البته با اين تفاوت كه در كليشه يا گراورد حروف يا عكسها بر عكس حالت واقعي خود هستند چاپ سنگي براي تهيه چاپ رنگي بسيار كار دشوراي بود سنگيني سنگ حمل و نقل دشوار سبب شد تا در 1834 ميلادي اعمال فوق بر روي آلياژي از روي (زينك) انجام پذيرد البته اين روش به زنگو گرافي نيز شهرت داشت در 1898 در آلمان به جاي روي از آلومينيوم كه سبك تر و كار روي آن آسانتر بود استفاده گرديداما اين شيوه نيز اشكالاتي داشت كه بعدها سطوح آلومينيوم آبكاري شده با كروم يا حتي فلزاتي نظير مس مورد استفاده قرار گرفت.

چاپ سنگي در ايران

 از حدود 80 سال پيش اين چاپ در ايران مرسوم بوده است و چاپخانه هاي چاپ سنگي اولين مراكز چاپ در ايران به شمار مي رفتند و از كار چاپ سنگي در ايران بدين ترتيب است كه ابتدا كاغذ سفيد معمولي را با محلول رقيق نشاسته و يا نشاسته و گليسرين لعاب مي دهند روي آن با مركب مخصوصي از دوده و روغن پخته شده و سقز و موم تركيب شده بود آنچه را كه مي خواستند مي نوشتند معمولاً در ايران از سنگ مرمريت براي چاپ سنگي استفاده مي كردند برا ي سايدن و صاف كردن سطح سنگ دو لوح سنگي را روي هم قرار داده با هم مي سائيدند كاغذي كه روي آن نوشته شده قبلاً در تشتكي از آب قرار گرفته و سپس بر روي سنگ ساييده شده كه قبلاً با محلول رقيق اسيد سولفوريد (تيز آب سلطاني) تميز و خشك و گرم شده بود قرار داده و در اثر فشار نقش نوشته يا تصوير كاغذ به طور معكوس بر روي سنگ منتقل مي گرديد. براي حاضر به چاپ كردن اين سنگ ابتدا محلول بسيار رقيقي از صمغ عربي (محلول تيره اي مي باشد) با پنبه به روي تمام سنگ مي ماليدند سپس مركب چاپ كه بوسيله اسانس تربانتيـن (محلولي از تركيب نفت وبنزين) كه رقيق شده بود با پارچه روي نوشته ها ماليده مي شد سپس سنگ را با محلول رقيق اسيد (سولفوريك دو درصد) به خوبي شسته و با آب جاري تميز مي كردند پس از خشك شدن مجدداً روي سطح سنگي را با محلول صمغ عربي مي پوشاندن براي تقويت خطوط و نقشها قبل از اسيد ماليدن به سنگ از پاشيدن پودر رزين و گرم كردن سنگ استفاده مي كردند عمل چاپ يعني مركب زدن بر روي سنگ مرطوب كردن سطح سنگ با كاغذ قراردادن بر روي سنگ و فشار دادن آن تقريباً هميشه با دست انجام مي گرفت.

عكاسي در چاپ

پيشرفت صنعت چاپ و صنعت ليتوگرافي مديون هنر عكاسي مي باشد هنر عكاسي ما در تحولات و پيشرفتهاي صنعت چاپ در قرن 19 و 20 ميلادي است بنابر اين ابتدا لازم است عكس فيلم و عكاسي را كه دو پديده جدا نشدني است به خوبي بشناسيم و آنگاه كاربرد آن را در ليتوگرافي بنويسيد.

پيدايش عكاسي بر اساس استفاده از حساسيت و عكس العمل بعضي از عناصر شيميايي مانند نيترات نقره و برومور نقره و بتوم ژوده و غيره در مقابل نور است بدين ترتيب پس از برخورد نور به قشرهاي حساس فوق آنها از لحاظ شيميايي به طوري تغيير شكل مي دهند كه قشرهاي مزبور غير قابل حل مي گردند در موقعي كه سطح حساس در مقابل نور قرار بگيرد قسمتهاي از آن كه نور مي خورد بسته به سايه روشن موجود در مدل و بالنتيجه بسته به كم يا زيادي نوري كه منعكس گشته و به سطح حساس برخورد مي كند سطح نامبرده كم يا زياد غير قابل حل مي گردد عكاسي گذشته از موارد استعمال فراوان تجارتي به منظور تهيه عكس در چاپ هم مورد استفاده فراوان دارد لذا اطلاع از كيفيت نوع حالات جوي بسيار مورد توجه است.

تاريخچه كوتاهي از عكس و عكاسي

اصل نام عكاسي در اروپا يعني فتوگرافي از واژه هاي يوناني فوس يا فوتوس اقتباس شده است كه به معني نوشتن و با غير فتو به معني عكاسي به كار رفته است در سال 1550 ميلادي كاردان ايتاليائي موفق به تهيه ذره بين عكاسي شد در 1566 ميلادي فابر سوبيس Bios اثر نور را بر روي املاح نقره بدست آورد در 1802 تووگدود موفق به ظهور تصاوير عكاسي شد بي آنكه بتواند آن را ثابت نمايد در همين اوان 1814  نيس فورني شيميست فرانسوي تصوير شي را به كمك نور بر روي فلزي كه به وسيله بتوم ژوده حساس كرده با محلول اسيد ثابت نمايد كمي بعد در 1836 داگر فرانسوي موفق شد صفحه هاي مس آب داده با نقره را با بخار يد حساس نمايد و پس از قراردادن آن در دوربين عكاسي و نور دادن به يك شي يا شخص متحرك تصوير آنها را پس از چند دقيقه بر روي صفحه حساس مذبور نقش بي اندازد و با بخار جيوه تصوير به شكل مثبت يا پوزتيو ظاهر مي شد از 1871 تا 1884 سطح حساس خشك ژلاتيني بورمور تهيه گرديد و بالاخره برادران اديسون و هِري توانستند با نور دادن در فواصل زماني كوتاه عكس برداري نمايند و بالاخره برادران ليم يا لومي عكس برداري متحرك ابداع كردن مي توان گفت صنعت عكاسي از 1839 به اينطرف بر سر زبانها افتاد.

دوربين عكس برداري

يك دوربين عكس برداري كه در چاپخانه ها مورد استفاده قرار مي گرفت از جلو به عقب شامل دستگاههاي اصلي زير بود.

1-   منبع يا منابع نور

2-   نمونه يا مدل

3-   ذره بين

4-   دهنه دوربين

5-   دريچه دورين (ديافراگم)

6-   محل قرار گرفتن سطح حساس

7-   حامل مدل